El Salvador en de koning-filosoof: Democratie of autocratie?

El Salvador en de koning-filosoof: Democratie of autocratie?

31 maart 2025

El Salvador is de laatste jaren een interessant studieobject geworden, ook op Curaçao. President Nayib Bukele werd in 2019 democratisch gekozen en groeide razendsnel uit tot een van de populairste leiders in de regio. Bij de verkiezingen van 2024 behaalde hij naar verluidt een recordaantal stemmen, rond de 82,6%. Maar met zijn populariteit kwam ook een toenemende machtsconcentratie. En daar zit de paradox: hoe democratisch is een leider die steeds meer macht naar zich toetrekt?

Dit vraagstuk doet denken aan Plato’s idee van de koning-filosoof. Plato wantrouwde democratie; hij vond dat de massa te makkelijk te manipuleren was en dat alleen een wijze leider, een filosoof-koning, het volk goed kon besturen. Bukele lijkt zo’n figuur: een man met een duidelijke visie, die het land naar zijn hand zet en daar brede steun voor krijgt. Maar wat gebeurt er als zo’n leider geen tegenmacht meer kent?

Bukele’s harde aanpak van bendecriminaliteit heeft hem veel populariteit opgeleverd. In 2022 zette hij de mensenrechten van gangle-den opzij, liet tienduizenden gevangenzetten zonder proces en bouwde in 2023 de grootste gevangenis van Latijns-Amerika, het 'Terrorisme-bestrijdingscentrum' (CECOT), met een capaciteit van 40.000 gevangenen. Voor veel Salvadoranen voelde dit als een bevrijding: voor het eerst in jaren konden ze zonder angst de straat op. Maar deze machts-concentratie roept fundamentele vragen op. Wie bepaalt wie de vijand is? En wat als deze absolute macht zich straks tegen andere groepen keert?

De geschiedenis leert dat leiders die geen rem meer hebben, vaak hun eigen grenzen overschrijden. Bukele zegt dat hij El Salvador veiliger en welvarender maakt. Zijn aanhangers geloven in zijn visie. Maar als democratische instituties worden uitgehold en kritische stemmen worden onderdrukt, blijft de vraag: is dit een succesverhaal, of het begin van een nieuw autoritair tijdperk?

Net als in Plato’s theorie is de cruciale vraag niet alleen wie de macht heeft, maar ook hoe lang en met welke controlemechanismen. Bukele’s experiment in El Salvador is nog in volle gang. De toekomst zal uitwijzen of hij een verlichte koning blijft, of dat hij uiteindelijk een despoot wordt die zijn eigen volk gevangen zet in een systeem zonder uitweg.

Schrijf vandaag in voor de masterclass van 3 & 4 april: https://www.universityofgovernance.com/master-class-governance

MIguel Goede